ئەوانەی لە نزیک شوێنە گەشتیاری و مێژوویییەکان دەژین، بەتێپەڕبوونی کات سەرسامبوونیان بەدیمەنی ئەم شوێنانە کاڵ دەبێتەوە، بگرە لە کۆتاییدا وەک پێکهاتەیەکی ئاساییی جوگرافی دێتە بەرچاویان. ئەمە بۆ قەڵات و بەشێکی دانیشتوانی پایتەخت دەکرێت ڕاست بێت، بەڵام بۆ حەمەی چایچی، شتێكی دیكەیە.
حەمەی چایچی كە ناوی محەمەد ئەکرەمە و تەمەنی ٢٣ ساڵە، ماوەی ١٥ ساڵە بە دیار قەڵاتەوە لەسەر عارەبانەکەی چایی دەفرۆشێت.
لەم ماوەیەدا کەم ڕۆژ هەبووە قەڵاتی نەبینیبێت، بەڵام هێشتاش وەک ئەو کاتەی یەکەم جار لە تەمەنی هەشت ساڵیدا لە تەنیشت چایخانەکەی باوکی بە دیار قەڵاتەوە وەستابوو، خانووەکانی سەر ئەم گردە و نەخشی کەرپووچە قوڕینەکانی هەر جێی سەرنجن.
حەمەی چایچی لە بارەی ئەو هەستەی خۆیەوە قسە بۆ (گڵکەند) دەكات و دەڵێت ”هەر ئەمن نیمە كە ئەو هەستەم هەیە، زۆربەی موشتەریەكانمان وەكی دەمەو عەسران دێنە ئێرە، ڕووی کورسی لە قەراتێ دەكەن، ئەوجە چایەكی شیرینی لە دیار دەخۆنەوە“.
قەڵات کە مێژووەکەی بۆ نزیکەی چوار هەزار ساڵ بەر لە زاین دەگەڕێتەوە، ساڵی ٢٠١٤ لە لایەن یونیسکۆوە وەک کەلەپووری جیهانی ناسێنرا، ئێستە لە ژێر نۆژەنکردنەوە دایە و لە داهاتوویەکی نێزیکدا بەشێوازێکی جیاواز و سەردەمیانە بە ڕووی گەشتیاراندا دەکرێتەوە.
بۆ باسکردنی ئەم بابەتە، (گڵکەند) دەرفەتی دانیشتن و گفتوگۆیەکی تێروتەسەلی لەگەڵ فەلاح حەسەن هەبوو کە لە مانگی ڕابردوودا ئەرکەکانی وەک سەرۆکی کۆمیسیۆنی باڵای نۆژەنکردنەوەی قەڵات کۆتاییی پێ هێنا. بە گوتەی ئەو، لە کۆی (٥٠٦) خانوو و باڵەخانەی ناو قەڵات، (٣٠) خانوو بەتەواوی نۆژەن کراونەتەوە و ئێستە بۆ مەبەستی جیا جیا بەکار دەهێنرێن و نزیکەی (٦٠) بۆ (٧٠) خانووی تر لە داهاتوویەکی نزیکدا ئامادە دەبن.
ئەو کە سەرۆکی ڕێکخراوە ناحکومییەکانی کوردستانیشە، جەخت لەوە دەکاتەوە لە کاتی دەستبەکاربوونیدا لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ڕابردوو، تیشکی کارەکانیان خستە سەر نۆژەنکردنەوە و پاراستنی ئەو شوێنانەی زیاتر لەبەرچاون، نموونەی بە شەقامی سەرەکی هێنایەوە کە بەدرێژاییی (٣٤٠) مەتر دەرگەی بازاڕ بەدەرگەی ئەحمەدییەوە دەبەستێتەوە. ئەم ڕێگەیە سەرجەمی بەردڕێژ کراوە و سەوزاییی بۆ زیاد کراوە. لەگەڵ ئەوەشدا، خانووەکانی سەر ئەم ڕێگەیە سەرجەمیان نۆژەن کراونەتەوە و ئەو ڕێگەیانەی دەچنە کۆڵانە لاوەکییەکانیش، بەمەبەستی پاراستنی سەلامەتیی سەردانیکەران، بە دەرگە و دیزاینێک کە لەگەڵ شێوەی ئەندازەی قەڵات بگونجێت، داخراون.
فەلاح حەسەن ئەوەشی گوت كە دوای نزیکەی حەفت مانگ لە هەوڵێکی بێ وچان، توانرا دواجار قەڵات بخرێتە ژێر سەرپەرشتیی کارگێڕیی ڕاستەوخۆی نووسینگەی سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
بە گوتەی ئەو، هەنگاوەكە یەکجار گرینگە بۆ پاراستنی قەڵات، چونکە پێشتر لە ژێر دەسەڵاتی پارێزگاری هەولێردا بووە و وەک گەڕەکێکی شارەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە مامەڵەی لەگەڵ دەكرا.
وەک هەنگاوێکی سیمبولیش دوای دەستپێکردنی پڕۆژەی (ڕووناکی)، قەڵاتی هەولێر وەک یەکەم ناوچە، کارەبای ٢٤ کاتژمێریی بۆ دابین کراوە، لە ڕووی دەرەوە سەرجەم ماڵەکان سەرلەئێوارە بەگڵۆپێکی کزی زەرد ڕووناک دەکرێنەوە. ئەمە نەک دیمەنێکی جوان بەقەڵات دەبەخشێت، بەڵکو ئەو هەستەش بەسەردانیکەران دەدات کە ژیان لە ناو قەڵات بەردەوامە.
بەرپرسەكەی پێشوو هاوڕایە لەگەڵ بیرۆکەی کردنەوەی شوێنی بازرگانیی وەک هۆتێل و مۆتێل و خواردنگە و کافتریا لە ناو قەڵات، کە پێشووتر لە لایەن ڕێکخراوی یونیسکۆشەوە پێشنیار کراوە. بەبۆچوونی ئەمان، هەبوونی شوێنی بازرگانی و نیشتەجێبوون خزمەت بەبووژاندنەوەی زیاتری قەڵات دەکات و وا دەکات داهاتەکەی هاوکاری پاراستنی زیاتری قەڵات بێت.
لە ماوەی ڕابردوودا بۆ چەند کاتژمێرێکی دیاریکراو و وەک هەنگاوێکی تاقیکاری، دەرگەی قەڵات بە ڕووی گەشتیاراندا کرایەوە و هەڵسەنگاندنەکان ئاماژەیەکن بۆ ئەوەی لە ماوەیەکی نزیکدا، دێرینترین شوێنی نیشتەجێبووی بەردەوامی مرۆڤ دووبارە بەخێرهاتنی گەشتیاران بکاتەوە.