ئایا هونەر گرینگترە یان ڕووداو؟ جا ئەو ڕووداوە سیاسی بێت یان مێژوویی؟ ئایا ڕووداوی جەنگی جیهانیی دووەم كۆتاییی نەهات؟ ئەدی بۆ تابلۆی ژێرنیكای بیكاسۆ تا ئێستەش گرینگییەكەی وەكو جاران ماوەتەوە؟ شەڕی تورك و گریكەكان نەچووە ناو لاپەڕەی كتێبان و لەسەر ڕەفەی كتێبخانەكان تۆزی لەسەر نەنیشتووە، ئەدی بۆچی زۆربا و مەسیح جارێكی تر لە خاچ دەدرێنەوە و براكوژییەكەی نیكۆس كازانتزاكی ئێستەش چاپ دەكرێنەوە؟!
هونەر بەئەدەبیاتیشەوە مردووی ناو گۆڕی واقیع نییە، واقیع لەناو ئەدەبیاتدا زیندوو دەمێنێتەوە، گەر لە هونەر و ئەدەبیاتی كوردییش بپرسین، ئەوا تاكوتەرا نەبێت دەنا ئەسیر و موفتەنی واقیعە، دووبارەی دەكاتەوە، دەیجوێتەوە، دەیتفێنێتەوە، بۆیە كەم جار دەتوانین ئاماژە بە واقیعی هونەری و ئەدەبی كوردی بدەین، چونكە زۆربەی ئەوەی هەمانە هونەر و ئەدەبی واقیعن.
ئەدەب دەبێت ترسناك بێت، بۆ سەر مێژوو، بۆ سەر دەسەڵات (بەدەسەڵاتی زمان و بیركردنەوەیش)، بۆ سەر واقیع. ئەوەی هەمانە زۆربەی دەستەمۆیه، بۆ بن مێژوو، بۆ بن دەسەڵات (بەدەسەڵاتی زمان و بیركردنەوەیش)، بۆ بن واقیع.
لەگەڵ هاتنی هەر ڕووداوێكدا هەرچی بەكاربردنی زمان لە نێوەندی ئەدەبیاتدا هەیە دەبنە پاشكۆ، لاریم نییە لە بەكاربردنی ڕووداو (خۆ تابلۆی ژێرنیكای بیكاسۆش ڕەنگدانەوەی ڕووداوێك بوو)، بەڵام بەبێ بوونی گەیاندنی بە ئاستی هونەری ئەوا دەكرێ بیخەینە ڕیزی بەكاربردنەكانی دیكەی زمان، وەك گوتار و هەواڵ و ڕیپۆرتاژی ڕۆژنامەوانی (كە بێگومان ئەمانە باشتر لە ئەدەب و هونەر دەتوانن ڕووداو بگێڕنەوە).
ئەم پاشكۆبوونەی هونەر و ئەدەب بۆ ڕووداو و ئەو ڕاكشانە بێ جووڵەیەی ناو تابووتی واقیع، هونەر و ئەدەبیاتی كوردیی كردووەتە یاریی مار و پەیژە (دەیان ساڵە شاعیر و هونەرمەندی شێوەكار هەن) دەیانەوێت ئاستی هونەر و ئەدەبیاتی كوردی یەك-دوو لیڤڵ بەرز بكەنەوە بەر سەری ماری ڕووداوێك دەكەون و بەرەو ساڵانی حەفتاكانی سەدەی ڕابردوو خلۆر دەكرێنەوە، یان دەبێ بە هەناسە سوارییەكانی ئەوسای پەشێو و لەتیف هەڵمەت و شێركۆ بێكەس بنووسن، یان هەموو تێكستەكانیان لە چەكمەجە هەڵبگرن تا مەسەلەی سواری عەشایری نەینەوا یەكلا دەبێتەوە.
لەم هاوكێشەیەدا تەنیا نالی و نوێخوازەكان زەرەرمەندن، چونكە نالی ڕابردوو نییە، زۆر جار تێكست هەیە لە ڕابردوو نووسراوە، كەچی وەك ئەوە وایە لە دواڕۆژەوە بێت. حاجی قادری كۆیی و ئەسیری و پەشێو و هەڵمەت تیایدا براوەن، ئەو تێكستانەی ئێستە دەنووسرێن و لە گۆڕی واقیعدان ئایندەیان نییە، چونكە زادەی ڕابردوون، ترسناك نین، سنوورەكان نابەزێنن، لەگەڵ كۆمەڵگە و نەتەوە تەبا و بێ پرسیارن، مەفتوونی وەڵامە ئامادەكانن.
ئەدیب و هونەرمەندی ڕاستەقینە پێش ئەوەی بە دوای نەتەوەوە بێت، پێویستە به شوێن ئینسانەوە بێت، دەنا چەند ساڵە ئێمە بەدیار دیمەنەكانی كوژرانی منداڵانی سووریا و سۆماڵەوە دانیشتووین و پرتەقاڵ پاك دەكەین و سێو قاش دەكەین، بۆچی ئەو ئەدیبانە جەستەی بە قیمەكراوی ئەو منداڵە بێ گوناهانەیان نەكردە ناو تێكستێكی واقیعییەوە؟!
بۆ دەبێ هەردەم هونەر و ئەدەبی كوردی هەمان ڕۆڵی ئەو خەونكوژە ببینێت كە ڕووداوە سیاسییەكان دەیسەلمێنن؟! ئەلفوبێی ئەدەبیات بەرهەمهێنانی جوانییە (جوانی لە دەربڕین و بیركردنەوە)، بۆ دەبێ شاعیر بڵێت با دوو ئەنفالی تر ڕوو بدات بەڵام ببینە دەوڵەت؟! ئایا دەوڵەت پەنجەی دۆشاومژەیەكی منداڵێك دەهێنێت؟! چۆن دەكرێت ئەدیب بە زمانی سواو و زانراو و باو و چەندبارە لە دواڕۆژ بدوێت؟ زمانی تەقلیدی و بیركردنەوەی تەقلیدی و داڕشتنی تەقلیدی ئایندەی پێ دەنووسرێتەوە؟ ئەو دەستەمۆیییەی هەندێ ئەدیب و هونەرمەندانی كورد بەرامبەر بە شۆڕشی چەكداری و بە شۆڕشی سیاسی ڕەنگە لەوەوه بێت كە هۆشیاریی ئەوەیان نەبێت ئەدەب و هونەریش شۆڕشی خۆیان هەیە، نەك هیچی كەمتر نییە لە شۆڕشەكانی تر، بەڵكو زیاتریشە، چونكە وەك دوو كایەی گرینگی ڕۆشنبیری هەردەم هاوكێشەی بە ئاكام گەیاندنی شۆڕشەكانن، هەر ئەو هەوڵە لەرزۆكانەش بوونەتە هۆی ئەوەی ئەدەب و هونەری كوردی پەڕاوێز و پاشكۆی سیاسەت و سیاسییەكان بن، چونكە سەرخستنی بابەت و ڕووداو بەسەر نرخی هونەریدا خزمەت بەئامانجی سیاسەت و سیاسییەكان دەكات، بۆیە دەبینین كەم سیاسیی كورد هەیە كەیفی بە هونەر و ئەدەبیاتی نوێگەر و نوێخوازەكان بێت، بەتایبەتی ئەدەبی لاوەكان، چونكە جوانی و بەهای ئینسان لەژێر تایتڵە گشتی و دەستەجەمعییەكان ناشارنەوە و نەتەوە تەیار و ئامادە ناكەن بۆ ئەو شەڕانەی تیایدا ژیان، هەموو ژیان تەئجیل دەكەن.
