جووتیارێكی تەقتەق هاودەم لەگەڵ باسی خۆشیی خستنە بازاڕی بەرهەمی هاوینە، خەمێكی قووڵ دەردەبڕێت لەو نادادییەی ئەو بە دێرینە وەسفی دەكات لە نێوان ماندووبوونی زۆر و چاوەڕێكردنی درێژی جووتیار لە هێنانەبەر و دواتر كۆكردنەوەی پارەیەكی كەم، لە بەرانبەر قازانجی زۆر و ئاسانی بەقالەكان كە بە نرخێكی هەرزان بەرهەمەكانیان لە عەلوە دەكڕنەوە و بە گران بە هاووڵاتی دەفرۆشنەوە.
لە خاكی گەوهەر و ئاوی كەوسەری هەرێمی كوردستاندا، باشترین بەرهەمی كشتوكاڵی دەڕوێت، قەزای تەقتەق سەر بە پارێزگای هەولێر لە ترۆپكی ناوچە پڕ بەرهەمە كشتوكاڵییەكانە، كە دەكەوێتە سەر زێی بچووك و بەهۆی شوێنی جوگرافی و ئاوی زۆر و بەپیتی خاكەكەیەوە، زۆربەی دانیشتوانەكەی بۆ بژێوی پشت بە كشتوكاڵ دەبەستن و بەشێك لە جووتیارانی ناوچەكەش دەڵێن ئەگەر بەشێوەیەكی لێزانانە گرینگی بە كشتوكاڵی تەقتەق بدرێت، ئەوا پتر لە پێداویستیی تەواوی هەرێمی كوردستان بەرهەم دێنن.
سیروان شوان (تەمەن ٢٧ ساڵ)، خاوەنی عەلوەیەكی تەقتەقە و نزیكەی ١٥ ساڵە لەگەڵ باوك و براكانی ئەو كارە دەكات، پێی وایە قەزاكەیان كانی زێڕە بۆ بەرهەمى کشتوکاڵ و بۆ (گڵكەند) گوتی بەهۆى لەباریی ئاووهەوای سنوورەكەوە، خەڵكی تەقتەق بە گەنج و پیرەوە ڕۆژانە لەناو باغ و کێڵگەکانیان سەرقاڵی کشتوکاڵن، ئەوەش واى کردووە كەس بێ كار نەبێت، ئەوەی کشتوکاڵیش نەكات، خەریكی ئاژەڵدارییە.
بە شانازیشەوە باس لەوە دەكات كە بەرهەمەكانی تەقتەق سەت لە سەت سروشتین، دوورن لە بەکارهێنانى پێكهاتەی کیمیایی و زۆر جار پێیان گەیشتووەتەوە لە پشکنینەکاندا، بەرهەمى تەقتەق یەکەمە.
لە وەتەی مانگی ڕابردووەوە لە تەقتەق لۆبیا، كوولەكە و ترۆزی پێڕاگەیشتوون، بەرهەمی دواتر قەیسییە. بەڵام ئەوەی جووتیارانی سنوورەكە نیگەران دەكات ساغکردنەوەى بەرهەمەکانە، بە گوتەی سیروان، جگە لە ناوچەكانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان، لە ناوەڕاست و باشووریش خواستى زۆر لەسەر بەرهەمەكانی تەقتەق هەیە، بەڵام ڕێگە نادرێت هەناردە بكرێن و لە بازگەی کەرکووک ڕێیان لێ دەگیرێت.
جووتیار قادر لەدایكبووی ١٩٧٠ی گوندی ئۆمەر گومبەتە، لە منداڵییەوە سەرقاڵی كشتوكاڵە، دەڵێت ”هێشتا لە مەكتەبێ دەمخیند، هەر دەوام تەواو دەبوو، دەچوومە ناو سەوزایی و دەستم بەئاودانێ دەكرد. لە ساری ١٩٩٢شەوە دەستم بە ئیشی خۆم كردییە، ئێستەش زیاتر لۆبیا، تەرۆزی، خەیار، كوولەكە، شووتی، كاڵەك، باینجان و بیبەری دەچێنین. ئەمن عاردی خۆم نییە، هەر سارە و لە جێیەكی عاردی لە خەركی بەكرێ دەگرم“.
لە مانگی حوزەیرانی پاردا، ڕۆژانە زیاتر لە ٢٠٠ تۆن لۆبیا لەو سنوورە بەرهەم هاتووە و گەیەندراوەتە عەلوەی تەقتەق، لەوێشەوە گوازراوەتەوە بۆ شارەكانی هەرێمی كوردستان و بۆ شارەكانی عێراق، بە تایبەت بەغدا، نەجەف، كەربەلا، دیالە و بەسرە.
جووتیار قادر، باسی گرانیی دەستی كار دەكات و دەڵێت هەر كیلۆیەك لۆبیا، حەقی ڕنینەكەی ٣٠٠ دینارە، بەم شێوەیە ڕۆژ هەیە ٦٠ ملیۆن دینار بۆ كرێكار دەڕوات، ئەوە بە هەلێكی كاری گرینگ دەزانێت لە سنووری تەقتەق و سێگردكان كە ٩٠%ی هی جووتیارانی گوندی ئۆمەر گومبەتە و لەدەم زێی بچووك بڵاو بوونەتەوە، لە پردێوە تا دەگاتە دوكان.
لەگەڵ ئەو هەموو دەستكەوتەش، گرفتێكی گەورەی بەرهەمی كشتوكاڵیی جووتیارەكان، ساغنەبوونەوەی بەرهەمەكانیانە، لە كاتێكدا خەرجییەكی زۆر لە بەرهەمەكانیان دەكەن. بۆیە وەك جووتیار دەڵێت ساڵ هەیە زیانی زۆر دەكەن لە بریی قازانج و داهات.
ئەو جووتیارە باس لە بابەتێكی دیكەی پەیوەست بە كێشەكانیان دەكات، ئەویش بەقالەكانی ناو شارەكانن، نموونەیەك دێنێتەوە كە باری شووتی لە كۆیە بە ١٥٠ هەزار دینار فرۆشتووە، زیاتر لە دوو تۆن بووە، كیلۆی كەمتر لە سەت دینار دەكات، حەقی گواستنەوە و كرێی كرێكاری دەرنەكردووە، بەڵام هاووڵاتی لە بازاڕدا كیلۆی بە ٧٥٠ دینار دەكڕێت، كیلۆی كوولەكەی بە ٨٠ دینار فرۆشتووە، كەچی هاووڵاتی بە یەك هەزار دینار دەیكڕێت، بەم شێوەیە بەقال بە چەند كاتژمێرێك قازانجێكی زۆر دەكات، ئەوانیش وەك جووتیار ڕەنجی ساڵێكیان بە با دەچێت.